Quẻ 未濟 Vị TếQuẻ 64

Thoán từ (卦辞)

亨。小狐汔濟，濡其尾，無攸利。

Quẻ Vị Tế (việc chưa xong, chưa qua được sông): hanh thông (có triển vọng thành). Như con cáo nhỏ gần qua được sông (小狐汔濟, 汔=gần/sắp) thì lại làm ướt cái đuôi (濡其尾 — nóng vội nên hỏng ở chặng chót); lúc này chưa có gì lợi (無攸利 — chưa nên vọng tiến).

Đại tượng (大象)

火在水上，未濟；君子以慎辨物居方。

Lửa ở trên nước (lửa nước không giao nhau, chưa nấu được, việc chưa thành) là quẻ Vị Tế; người quân tử lấy đó mà thận trọng phân biệt sự vật, đặt mỗi thứ vào đúng chỗ của nó (慎辨物居方 — định phận cho đúng để tiến tới chỗ 'tế').

Hào từ

1. 初六：濡其尾，吝。Hào 1 (Sơ lục): Nóng vội tiến mà sức không đủ, làm ướt cái đuôi (濡其尾 — chưa lượng sức đã vượt), đáng tiếc.
2. 九二：曳其輪，貞吉。Hào 2 (Cửu nhị): Hãm kéo lê bánh xe lại (曳其輪 — cương mà biết tự kiềm chế, không tiến càn); giữ chính thì tốt.
3. 六三：未濟，征凶，利涉大川。Hào 3 (Lục tam): Việc chưa xong (chưa qua sông), sức nhu yếu mà vọng động tiến thì xấu; nhưng thời sắp qua, nếu nương được sức dương cương trợ giúp thì lợi về việc vượt sông lớn (利涉大川 — phải đợi/nương sức mà tiến).
4. 九四：貞吉，悔亡，震用伐鬼方，三年有賞于大國。Hào 4 (Cửu tứ): Chính bền thì tốt, hết hối hận; phấn chấn dũng mãnh đi đánh nước Quỷ Phương (震用伐鬼方 — ra sức làm việc lớn để chuyển 'chưa xong' thành 'xong'), ba năm gian nan rồi được ban thưởng nơi nước lớn (三年有賞于大國 — công thành được trọng thưởng).
5. 六五：貞吉，無悔，君子之光，有孚，吉。Hào 5 (Lục ngũ): Chính bền thì tốt, không hối hận; ấy là ánh sáng đức rạng rỡ của người quân tử (君子之光), có lòng thành tín (有孚), tốt.
6. 上九：有孚于飲酒，無咎，濡其首，有孚失是。Hào 6 (Thượng cửu): Có lòng tin tưởng an nhàn mà uống rượu chờ thời việc thành (有孚于飲酒), không lỗi; nhưng nếu quá chén đến mức ướt cả đầu (濡其首 — phóng túng vô độ), thì dù có lòng thành cũng đánh mất lẽ phải, sự đúng mực (有孚失是).

Ghi chú dị bản

Vị Tế khép lại 64 quẻ bằng nghĩa 'chưa xong' (sau Ký Tế 'đã xong'), ngụ ý vạn vật tuần hoàn không cùng, hết một vòng lại mở vòng mới — đó là dụng ý sắp đặt thứ tự của Kinh Dịch.