Ta hay mặc định xem số là "chuyện của người Hoa". Nhưng một con số làm ta phải nghĩ lại: theo khảo sát của Trung tâm Pew năm 2024, khoảng 38% người Hàn Quốc từng đi xem bói trong mười hai tháng qua — tỷ lệ cao nhất trong các xã hội Đông Á được khảo sát, cao hơn cả những nơi vốn được xem là "nôi" của thuật số. Con số ấy nhắc ta một điều: thói quen tra hỏi số phận không phải nét riêng của một dân tộc, mà là một đặc điểm của cả một vùng đất — chỉ khác nhau ở cách mỗi nước biểu hiện nó. Hãy thử đi một vòng qua ba nước: Hàn, Nhật, Việt.
Hàn Quốc: saju và những "startup xem số"
Ở Hàn Quốc, cách xem số phổ biến nhất gọi là saju (사주) — về bản chất chính là tứ trụ, bát tự, luận mệnh theo bốn trụ can chi giờ sinh. Nhưng điều làm Hàn Quốc nổi bật không phải bản thân môn học, mà mức độ nó ăn sâu vào đời sống hiện đại.
Đây là nơi xem số bước cả vào những quyết định rất thực tế: người ta tham khảo saju khi cân nhắc hôn nhân, thậm chí khi tuyển dụng hay chọn ngày khởi sự. Và ấn tượng hơn cả là mức độ công nghệ hoá: bên cạnh những "phố bói toán" truyền thống, saju đã lên ứng dụng điện thoại với hàng triệu người dùng — có app đạt hàng chục triệu lượt tải, có startup gọi vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm. Xem số ở Hàn, nói vui, đã thành một thứ "phần mềm dịch vụ".
Về quy mô ngành, các ước tính dao động khá rộng — từ khoảng một tỷ tới vài tỷ đô la — phần vì rất nhiều giao dịch bằng tiền mặt, không sổ sách. Vì vậy hãy đọc những con số ấy như chỉ dấu về một thị trường lớn và thật, hơn là những phép đo chính xác. Cái chắc chắn là: ở Hàn, xem số vừa cổ vừa hợp thời, vừa là tín ngưỡng dân gian vừa là một ngành kinh tế số.
Nhật Bản: uranai và bói tên công ty
Sang Nhật, không khí đổi khác. Người Nhật gọi bói toán là uranai (占い), và nó hiện diện khắp nơi một cách nhẹ nhàng: chuyên mục trên tạp chí, tiết mục truyền hình buổi sáng, quầy bói ở góc phố. Theo khảo sát của một viện nghiên cứu thị trường Nhật năm 2024, riêng mảng bói toán trực tuyến đã đạt cỡ 71 tỷ yên một năm, gấp khoảng hai lần rưỡi mảng bói trực tiếp — một minh chứng nữa cho việc số hoá đang định hình lại nghề này khắp Đông Á.
Nét đặc thù thú vị nhất của Nhật là bói theo tên: 姓名判断 (đoán vận qua số nét chữ của họ tên) là một môn rất được coi trọng, tới mức không ít bậc cha mẹ chọn tên con, và cả công ty chọn tên thương hiệu (社名占い), dựa trên số nét được cho là "cát". Ở đây, niềm tin vào mệnh không chỉ hướng vào con người, mà còn ngấm cả vào cái tên — một biểu hiện rất Nhật của việc tin rằng chữ nghĩa cũng mang vận.
Việt Nam: nghịch lý của một dân tộc "không tôn giáo"
Còn Việt Nam thì mang một nghịch lý đáng suy ngẫm. Về mặt thống kê chính thức, phần lớn người Việt không đăng ký một tôn giáo nào; các khảo sát quốc tế cũng xếp một tỷ lệ lớn người Việt vào nhóm "không tôn giáo". Vậy mà trên thực tế, đời sống tâm linh dân gian lại thấm đẫm: xem ngày cưới hỏi, chọn ngày khai trương, coi tuổi làm nhà, xem tử vi đầu năm, đi lễ chùa đầu xuân — những việc ấy gần như là một phần của nhịp sống.
Khảo sát Pew 2024 còn ghi một chi tiết ngược với trực giác: ở Việt Nam, người trẻ đi xem bói nhiều hơn người già, và người theo Phật giáo hay không tôn giáo thì xem nhiều hơn người theo Kitô giáo. Nói cách khác, xem số ở Việt Nam không phải tàn dư của quá khứ đang tắt dần, mà là một thực hành sống, có cả trong giới trẻ. (Về đường Tử Vi vào Việt Nam và trở thành "Tử Vi Việt", xem Tử Vi đã vào Việt Nam thế nào.) Điểm yếu về tư liệu là ta gần như không có số liệu thị trường định lượng cho Việt Nam — nên phần này đành nhìn qua lăng kính định tính và vài khảo sát quốc tế, thay vì những con số chắc.
Vì sao cả một vùng cùng xem số
Đặt ba nước cạnh nhau, một câu hỏi hiện lên: vì sao cả một vùng — Hàn, Nhật, Việt, và cả thế giới Hoa ngữ — lại cùng chia sẻ thói quen tra hỏi số phận đến thế?
Câu trả lời có hai lớp. Lớp thứ nhất là nền văn hoá chung: cả vùng Đông Á từng thấm đẫm mạch Nho – Phật – Đạo cùng vũ trụ quan âm dương, ngũ hành, thiên can địa chi — cái nền chung ấy khiến các môn thuật số dễ nảy mầm ở mọi nước, dù mỗi nơi cải biến theo cách riêng. Lớp thứ hai hiện đại hơn: sự bất an chung của thời nay. Từ sinh viên thất nghiệp tới người đi làm kiệt sức, ở đâu tương lai càng mờ mịt thì người ta càng tìm một điểm tựa — và xem số, dù ở dạng saju trên app hay quẻ tử vi đầu năm, đều đáp ứng cùng một nhu cầu rất người: được nghe một câu về ngày mai.
Điều khác nhau chỉ là cái khuôn xã hội mà mỗi nước rót niềm tin ấy vào: Hàn đổ vào công nghệ và startup, Nhật ngấm vào chữ nghĩa và tên gọi, Việt gắn với chùa chiền và lịch âm. Cùng một hạt giống, ba mảnh đất, ba dáng cây.
Kết
Nhìn ra cả vùng, ta thấy xem số không phải một thứ "mê tín Á Đông" đồng nhất, mà là nhiều cách khác nhau để con người đối diện với điều mình không biết trước. Mỗi xã hội chọn một hình thức hợp với mình, và chính cái lựa chọn ấy hé lộ tính cách của từng nơi.
Với một trang về Tử Vi, cách lành mạnh nhất để đọc bức tranh này không phải là mừng vì "cả châu Á đều tin", cũng không phải chê "cả châu Á đều mê tín", mà là thấy trong đó một sự thật ấm áp và đáng thông cảm: ở đâu con người cũng muốn bớt sợ hãi trước ngày mai. Xem số, ở mức đẹp nhất, là một cách xoa dịu nỗi sợ ấy — miễn là ta đừng để nó thay mình quyết định, và đừng để ai lợi dụng nó lúc mình yếu lòng.
*Bài viết là quan sát văn hoá – xã hội, tổng hợp từ khảo sát (Pew, Yano…) và báo chí; một số số liệu về quy mô ngành và tỷ lệ hành nghề mang tính ước lượng, chênh nhau giữa các nguồn, được nêu như chỉ dấu xu hướng. Bài giữ khung quan sát, không cổ suý mê tín; nếu cần quyết định quan trọng, hãy dựa trên thông tin tỉnh táo và cảnh giác với lừa đảo núp bóng tâm linh.